C0358
दाबी
“विदेशी कम्पनीलाई १० करोड अस्ट्रेलियाली डलर ऋण दिइयो जसले अस्ट्रेलियामा सञ्चालन गर्दैन, एउटा कोइला खानी निर्माणका लागि जसले कुनै पनि अस्ट्रेलियालीलाई रोजगारी दिँदैन वा अस्ट्रेलियाली अर्थतन्त्रमा केही योगदान दिँदैन। यो खानी वातावरणका लागि यति खतरनाक छ कि यदि यो अगाडि बढ्यो भने, यसले ग्यान्टी दिन्छ कि हामी वैश्विक तापमान वृद्धिको २ डिग्री मुनि रहनेछौं।”
मूल स्रोत: Matthew Davis
विश्लेषण गरिएको: 30 Jan 2026
मूल स्रोतहरू
✅ तथ्य जाँच
मुख्य mukhya दाबी dābī अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī सरकारले sarakārale एक्सपोर्ट eksaporṭa फाइनान्स phāinānsa एन्ड enḍa इन्सुरेन्स insurensa कर्पोरेसन karporesana (EFIC) (EFIC) मार्फत mārphata दक्षिण dakṣiṇa अफ्रिकामा aphrikāmā बोइकाराबेलो boikārābelo कोइला koilā खानी khānī (वाटरबर्ग (vāṭarabarga बेसिन besina कोइला koilā परियोजना pariyojanā पनि pani भनिने) bhanine) विकासका vikāsakā लागि lāgi ऋण ṛṇa दिने dine विचार vicāra गरेको gareko सन्दर्भमा sandarbhamā छ cha [1]। [1]|
The core claim refers to the Australian government's consideration of a loan to develop the Boikarabelo coal mine (also known as the Waterberg Basin coal project) in South Africa through the Export Finance and Insurance Corporation (EFIC) [1].
### ### वास्तवमा vāstavamā के ke भयो bhayo ### What Actually Happened
EFIC EFIC ले le दक्षिण dakṣiṇa अफ्रिकामा aphrikāmā लिम्पोपो limpopo प्रान्तमा prāntamā बोइकाराबेलो boikārābelo कोइला koilā परियोजना pariyojanā विकासका vikāsakā लागि lāgi रिसोर्स risorsa जेनेरेसन jeneresana लिमिटेड limiṭeḍa (Resgen) (Resgen) लाई lāī बहु-करोड bahu-karoḍa डलर ḍalara ऋण ṛṇa दिने dine विचार vicāra गरेको gareko थियो thiyo [1]। [1]| अस्ट्रेलिया asṭreliyā इन्स्टिच्युटका insṭicyuṭakā अनुसन्धान anusandhāna निर्देशक nirdeśaka रोड roḍa क्याम्पबेलको kyāmpabelako अनुमान anumāna अनुसार, anusāra, ऋण ṛṇa ५० 50 लाखदेखि lākhadekhi १० 10 करोड karoḍa अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī डलरबीच ḍalarabīca हुने hune थियो, thiyo, अनिवार्य anivārya रूपमा rūpamā १० 10 करोड karoḍa अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī डलर ḍalara नै nai हुने hune भन्ने bhanne थिएन thiena [2]। [2]| यो yo एउटा euṭā अनुमान anumāna थियो thiyo किनभने kinabhane EFIC EFIC ले le सार्वजनिक sārvajanika रूपमा rūpamā ऋण ṛṇa रकम rakama खुलाएको khulāeko थिएन thiena [1]। [1]| ऋण ṛṇa खोजिरहेको khojiraheko कम्पनी, kampanī, Resgen, Resgen, "बहुमत "bahumata विदेशी-स्वामित्व videśī-svāmitva भएको, bhaeko, दक्षिण dakṣiṇa अफ्रिकी aphrikī प्रमुख pramukha कार्यकारी kāryakārī अधिकृत adhikṛta र ra मुख्य mukhya रूपमा rūpamā दक्षिण dakṣiṇa अफ्रिकी aphrikī बोर्ड" borḍa" भएको bhaeko वर्णन varṇana गरिएको garieko छ cha जसको jasako अस्ट्रेलियासँग asṭreliyāsa~ga न्यून nyūna सञ्चालनिक sañcālanika सम्बन्ध sambandha छ cha [1]। [1]| यो yo कम्पनी kampanī अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī शेयर śeyara बजारमा bajāramā सूचीकृत sūcīkṛta थियो thiyo तर tara वास्तवमा vāstavamā अस्ट्रेलियामा asṭreliyāmā कुनै kunai गतिविधि gatividhi नै nai थिएन thiena जस्तो jasto देखिन्छ dekhincha [1]। [1]| EFIC was indeed considering a multi-million dollar loan to Resource Generation Limited (Resgen), a South African-based company, to develop the Boikarabelo coal project in Limpopo Province, South Africa [1].
### ### महत्त्वपूर्ण mahattvapūrṇa स्पष्टीकरण: spaṣṭīkaraṇa: के ke ऋण ṛṇa स्वीकृत svīkṛta र ra वितरित vitarita भयो? bhayo? According to The Australia Institute research director Rod Campbell's estimate, the loan would be between $50 million and $100 million, not necessarily $100 million [2].
महत्त्वपूर्ण mahattvapūrṇa रूपमा, rūpamā, **यो **yo ऋण ṛṇa कहिल्यै kahilyai पनि pani स्वीकृत svīkṛta वा vā वितरित vitarita भएको bhaeko कुनै kunai प्रमाण pramāṇa छैन** chaina** [1][2]। [1][2]| २०१७-२०१८ 2017-2018 को ko द da गार्डियन gārḍiyana लेख lekha र ra अस्ट्रेलिया asṭreliyā इन्स्टिच्युट insṭicyuṭa रिपोर्टले riporṭale EFIC EFIC लाई lāī ऋण ṛṇa प्रस्ताव prastāva "विचार "vicāra गरिरहेको" gariraheko" वर्णन varṇana गर्छ, garcha, स्वीकृत svīkṛta भइसकेको bhaisakeko होइन। hoina| लेखमा lekhamā EFIC EFIC ले le यसको yasako खुलासा khulāsā दायित्वको dāyitvako हिस्साको hissāko रूपमा rūpamā परियोजनाको pariyojanāko परीक्षण parīkṣaṇa गरिरहेको gariraheko छ cha भनिएको bhanieko छ, cha, त्यसले tyasale वित्तपोषण vittapoṣaṇa प्रतिबद्धता pratibaddhatā गरेको gareko भनेर bhanera होइन hoina [1]। [1]| यस yasa प्रस्तावको prastāvako नतिजाका natijākā लागि lāgi गरिएका gariekā बहुपक्षीय bahupakṣīya खोजहरूले khojaharūle Resgen Resgen लाई lāī वास्तवमा vāstavamā कहिल्यै kahilyai पनि pani वित्तपोषण vittapoṣaṇa उपलब्ध upalabdha गराइएको garāieko प्रमेश prameśa फेला phelā पारेनन्। pārenan| This was an estimate since EFIC did not publicly disclose the loan amount [1].
### ### रोजगारीसम्बन्धी rojagārīsambandhī दाबीहरू dābīharū The company seeking the loan, Resgen, is described as "majority foreign-owned, with a South African CEO and mainly South African board" with minimal operational links to Australia [1].
खानीले khānīle "कुनै "kunai पनि pani अस्ट्रेलियालीलाई asṭreliyālīlāī रोजगारी rojagārī दिँदैन" di~daina" भन्ने bhanne दाबीमा dābīmā महत्त्वपूर्ण mahattvapūrṇa सन्दर्भसहितको sandarbhasahitako सत्यता satyatā छ। cha| बोइकाराबेलो boikārābelo परियोजना pariyojanā दक्षिण dakṣiṇa अफ्रिकी aphrikī खानी khānī थियो—सिर्जना thiyo—sirjanā हुने hune रोजगारीहरू rojagārīharū प्राथमिक prāthamika रूपमा rūpamā दक्षिण dakṣiṇa अफ्रिकी aphrikī कामदारहरूलाई kāmadāraharūlāī लाभ lābha हुन्थ्यो, hunthyo, अस्ट्रेलियालीलाई asṭreliyālīlāī होइन hoina [1]। [1]| यद्यपि, yadyapi, EFIC EFIC को ko कार्यादेश kāryādeśa निर्यात niryāta र ra आर्थिक ārthika गतिविधि gatividhi समर्थन samarthana गर्नु garnu हो, ho, अनिवार्य anivārya रूपमा rūpamā प्रत्यक्ष pratyakṣa अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī रोजगारी rojagārī सिर्जना sirjanā गर्नु garnu होइन hoina [2]। [2]| निर्यात niryāta वित्त vitta एजेन्सीहरूले ejensīharūle आमतौरमा āmatauramā तिनीहरूमा tinīharūmā अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī कम्पनीहरू, kampanīharū, निर्यातकहरू niryātakaharū वा vā उद्योगहरू udyogaharū अप्रत्यक्ष apratyakṣa रूपमा rūpamā लाभान्वित lābhānvita हुने hune परियोजनाहरू pariyojanāharū समर्थन samarthana गर्छन् garchan [2]। [2]| यस yasa अवस्थामा, avasthāmā, सम्भावित sambhāvita लाभार्थीहरूमा lābhārthīharūmā भारतीय bhāratīya बजारहरूमा bajāraharūmā प्रतिस्पर्धा pratispardhā गरिरहेका garirahekā अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī कोइला koilā उद्योग udyoga निर्यातकहरू niryātakaharū समावेश samāveśa हुन्थे, hunthe, यद्यपि yadyapi आलोचकहरूले ālocakaharūle ठीक ṭhīka यसैको yasaiko विरोध virodha गरेका garekā थिए thie [1]। [1]| The company was listed on the Australian stock exchange but appeared to have no activities actually based in Australia [1].
### ### जलवायु jalavāyu प्रभावसम्बन्धी prabhāvasambandhī दाबीहरू dābīharū ### Important Clarification: Was the Loan Approved and Funded?
यो yo खानीले khānīle "ग्यारेन्टी "gyārenṭī दिन्छ dincha कि ki हामी hāmī वैश्विक vaiśvika तापमान tāpamāna वृद्धिको vṛddhiko २ 2 डिग्री ḍigrī मुनि muni रहनेछौं" rahanechauṃ" भन्ने bhanne दाबी dābī अतिशयोक्तिपूर्ण atiśayoktipūrṇa र ra वैज्ञानिक vaijñānika रूपमा rūpamā असमर्थित asamarthita छ। cha| कुनै kunai पनि pani एकल ekala कोइला koilā खानी—आकारको khānī—ākārako परवाह paravāha नगरी—कुनै nagarī—kunai पनि pani विशेष viśeṣa वैश्विक vaiśvika तापमान tāpamāna वृद्धिको vṛddhiko परिणाम pariṇāma "ग्यारेन्टी" "gyārenṭī" गर्दैन gardaina [3]। [3]| बोइकाराबेलो boikārābelo खानीलाई khānīlāī प्रति prati वर्ष varṣa ३२ 32 मिलियन miliyana टन ṭana कच्चा kaccā कोइला koilā निकाल्न nikālna स्वीकृत svīkṛta गरिएको garieko थियो, thiyo, यसले yasale ग्याली gyālī बेसिन besina प्रस्तावहरूमा prastāvaharūmā केही kehī अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī खानीहरूसँग khānīharūsa~ga समान samāna बनायो banāyo [1]। [1]| थप thapa कोइला koilā आपूर्ति āpūrti विकास vikāsa र ra दहन dahana गरिएमा gariemā वैश्विक vaiśvika उत्सर्जनमा utsarjanamā योगदान yogadāna दिनेछ, dinecha, तर tara एउटा euṭā खानीको khānīko वैज्ञानिक vaijñānika दाबी dābī "ग्यारेन्टी" "gyārenṭī" गर्नुले garnule पेरिस perisa जलवायु jalavāyu लक्ष्यहरू lakṣyaharū पूरा pūrā गर्न garna असफलताको asaphalatāko प्रभावलाई prabhāvalāī बढाएर baḍhāera जलवायु jalavāyu विज्ञानको vijñānako गलत galata अर्थ artha लगाउँछ lagāu~cha [3]। [3]| Critically, **no evidence exists that this loan was ever actually granted or funded** [1][2].
हराइरहेको सन्दर्भ
दाबीले dābīle कैयौं kaiyauṃ महत्त्वपूर्ण mahattvapūrṇa सन्दर्भिक sandarbhika कारकहरू kārakaharū छोडेको choḍeko छ: cha:
The claim omits several critical contextual factors:
### ### १. 1. निर्यात niryāta वित्त vitta एजेन्सीको ejensīko कार्यादेश kāryādeśa ### 1. Export Finance Agency Mandates
EFIC EFIC को ko मुख्य mukhya कार्य kārya अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī निर्यात niryāta उद्योगहरू udyogaharū र ra विदेशमा videśamā आर्थिक ārthika गतिविधि gatividhi समर्थन samarthana गर्नु garnu हो, ho, अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī हितहरूलाई hitaharūlāī फाइदा phāidā नहुने nahune विकास vikāsa परियोजनाहरू pariyojanāharū वित्तपोषण vittapoṣaṇa गर्नु garnu होइन hoina [2]। [2]| यस yasa प्रस्ताव prastāva वरिपरिको varipariko विवाद vivāda केन्द्रित kendrita भयो bhayo कि ki दक्षिण dakṣiṇa अफ्रिकी aphrikī कोइला koilā खानीलाई khānīlāī वित्तपोषण vittapoṣaṇa गर्नुले garnule वास्तवमा vāstavamā अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī निर्यात niryāta हितहरूको hitaharūko सेवा sevā गर्छ garcha कि ki यसले yasale अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī कोइलासँग koilāsa~ga प्रतिस्पर्धा pratispardhā गर्नेछ, garnecha, किनभने kinabhane यो yo अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī करदाताहरूद्वारा karadātāharūdvārā वित्तपोषण vittapoṣaṇa गरिन्छ garincha [1]। [1]| यो yo कार्यादेश kāryādeśa दायराको dāyarāko बारेमा bāremā नीति nīti बहस bahasa थियो, thiyo, अनिवार्य anivārya रूपमा rūpamā भ्रष्टाचार bhraṣṭācāra वा vā दुराचार durācāra होइन। hoina| EFIC's core function is to support Australian export industries and economic activity abroad, not to fund development projects that don't benefit Australian interests [2].
### ### २. 2. ऋण ṛṇa कहिल्यै kahilyai पनि pani स्वीकृत svīkṛta भएन bhaena The controversy around this proposal centered on whether financing a South African coal mine actually served Australian export interests, given it would compete with Australian coal [1].
सबैभन्दा sabaibhandā महत्त्वपूर्ण mahattvapūrṇa छुट: chuṭa: **ऋण **ṛṇa अगाडि agāḍi बढेन** baḍhena** [1][2]। [1][2]| EFIC EFIC ले le २०१७-२०१८ 2017-2018 मा mā यसलाई yasalāī "विचार "vicāra गरिरहेको" gariraheko" खुलायो, khulāyo, तर tara एजेन्सीले ejensīle कहिल्यै kahilyai पनि pani परियोजना pariyojanā स्वीकृत svīkṛta वा vā वित्तपोषण vittapoṣaṇa गरेको gareko कुनै kunai प्रमेश prameśa छैन। chaina| अस्ट्रेलिया asṭreliyā इन्स्टिच्युट insṭicyuṭa र ra द da गार्डियन gārḍiyana रिपोर्टहरूमा riporṭaharūmā दस्तावेज dastāveja गरिएको garieko विवाद vivāda र ra आलोचनाले ālocanāle EFIC EFIC को ko निर्णयमा nirṇayamā प्रभाव prabhāva पार्न pārna सक्छ sakcha कि ki अगाडि agāḍi बढेन baḍhena [1]। [1]| This was a policy debate about mandate scope, not necessarily corruption or misconduct.
### ### ३. 3. लेबरको lebarako निर्यात niryāta वित्त vitta स्थिति sthiti ### 2. The Loan Was Never Approved
लेबर lebara सरकार sarakāra मुनि, muni, EFIC EFIC ले le त्यसै tyasai गरी garī जीवाश्म jīvāśma इन्धन-सम्बन्धित indhana-sambandhita परियोजनाहरूका pariyojanāharūkā लागि lāgi निर्यात niryāta वित्त vitta प्रदान pradāna गर्यो। garyo| लेबरले lebarale हालै hālai सम्म samma (२०२२ (2022 देखि) dekhi) जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana निर्यात niryāta वित्तलाई vittalāī बहिष्कार bahiṣkāra गर्ने garne प्रतिबद्धता pratibaddhatā बनाएको banāeko थिएन, thiena, र ra लेबर-कालीन lebara-kālīna EFIC EFIC वित्तमा vittamā पीएनजी pīenajī एलएनजी elaenajī जस्ता jastā विवादास्पद vivādāspada परियोजनाहरू pariyojanāharū समावेश samāveśa थिए thie जसले jasale महत्त्वपूर्ण mahattvapūrṇa वातावरणिक vātāvaraṇika र ra सामाजिक sāmājika जोखिमहरू jokhimaharū समावेश samāveśa गरेको gareko थियो thiyo [2]। [2]| निर्यात niryāta एजेन्सीहरूले ejensīharūle जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana वित्तपोषण vittapoṣaṇa गर्नु garnu केवल kevala गठबन्धनको gaṭhabandhanako समस्या samasyā थिएन। thiena| The most crucial omission: **the loan did not proceed** [1][2].
### ### ४. 4. वैध vaidha नीति nīti बहस bahasa बनाम banāma दुराचार durācāra EFIC disclosed it was "considering" the proposal in 2017-2018, but no evidence exists that the agency ever approved or funded the project.
दाबीले dābīle यसलाई yasalāī सरल sarala दुराचारको durācārako रूपमा rūpamā प्रस्तुत prastuta गर्छ garcha ("१० ("10 करोड karoḍa डलर ḍalara ऋण ṛṇa दिइयो"), diiyo"), तर tara वास्तविक vāstavika स्थिति sthiti EFIC EFIC को ko कार्यादेश kāryādeśa र ra प्राथमिकताहरूको prāthamikatāharūko बारेमा bāremā नीति nīti बहस bahasa थियो thiyo [1][2]। [1][2]| के ke एउटा euṭā निर्यात niryāta वित्त vitta एजेन्सीले ejensīle निर्यात niryāta बजारहरूमा bajāraharūmā प्रतिस्पर्धी pratispardhī रहन rahana कोइला koilā परियोजनाहरू pariyojanāharū समर्थन samarthana गर्नुपर्छ, garnuparcha, वा vā यसले yasale जलवायु jalavāyu विचारहरूलाई vicāraharūlāī प्राथमिकता prāthamikatā दिनुपर्छ? dinuparcha? The controversy and criticism documented in the Australia Institute and Guardian reports may have influenced EFIC's decision not to proceed [1].
यो yo वैध vaidha नीति nīti असहमति asahamati हो, ho, दुराचारको durācārako प्रमाण pramāṇa होइन। hoina| ### 3. Labor's Export Finance Position
### ### ५. 5. टर्नबुल ṭarnabula सरकारको sarakārako स्थिति sthiti Under the Labor government, EFIC similarly provided export finance for coal-related projects.
प्रधानमन्त्री pradhānamantrī माल्कम mālkama टर्नबुलले ṭarnabulale २०१७ 2017 मा mā कोइला koilā निर्यातको niryātako बचाउ bacāu गरे, gare, भन्दै bhandai "यदि "yadi अस्ट्रेलियाले asṭreliyāle भारतलाई bhāratalāī कोइला koilā निर्यात niryāta गर्न garna रोक्यो rokyo भने, bhane, तिनीहरूले tinīharūle सरल sarala रूपमा rūpamā अर्को arko बजारबाट bajārabāṭa किन्नेछन्। kinnechan| तिनीहरूले tinīharūle इन्डोनेसियाबाट inḍonesiyābāṭa वा vā तिनीहरूले tinīharūle दक्षिण dakṣiṇa अफ्रिका aphrikā वा vā कोलम्बियाबाट kolambiyābāṭa किन्नेछन्" kinnechan" [1]। [1]| यसले yasale प्रतिस्थापन pratisthāpana प्रभावहरूको prabhāvaharūko बारेमा bāremā विशेष viśeṣa आर्थिक ārthika तर्कलाई tarkalāī प्रतिविम्बित prativimbita गर्छ, garcha, नीति nīti सँग sa~ga सहमत sahamata हुनु hunu वा vā नहुनु nahunu भन्दा। bhandā| Labor made no blanket commitment to exclude fossil fuel export finance until very recently (2022 onwards), and Labor-era EFIC funding included controversial projects like PNG LNG that involved significant environmental and social risks [2].
स्रोत विश्वसनीयता मूल्याङ्कन
**द **da गार्डियन gārḍiyana लेख** lekha** (मे (me २०१७) 2017) एउटा euṭā मुख्यधारा, mukhyadhārā, प्रतिष्ठित pratiṣṭhita समाचार samācāra स्रोत srota हो ho जसले jasale ऋणको ṛṇako EFIC EFIC विचारको vicārako बारेमा bāremā सटीक saṭīka रिपोर्ट riporṭa गर्छ garcha र ra सन्तुलित santulita सन्दर्भ sandarbha प्रदान pradāna गर्छ garcha [1]। [1]| लेखले lekhale प्राथमिक prāthamika स्रोतहरू srotaharū (EFIC (EFIC को ko आफ्नै āphnai लेनदेन lenadena खुलासा) khulāsā) उद्धृत uddhṛta गर्छ garcha र ra टर्नबुलले ṭarnabulale कोइला koilā निर्यातको niryātako बचाउ bacāu गरेका garekā उद्धरण uddharaṇa समावेश samāveśa गर्छ garcha [1]। [1]| **अस्ट्रेलिया **asṭreliyā इन्स्टिच्युट insṭicyuṭa रिपोर्ट** riporṭa** ("अफ्रिकन ("aphrikana व्हाइट vhāiṭa इलिफेन्ट", iliphenṭa", मे me २०१७) 2017) स्पष्ट spaṣṭa रूपमा rūpamā प्रगतिशील/बाम-एलाइन्ड pragatiśīla/bāma-elāinḍa सोच soca ट्याङ्कबाट ṭyāṅkabāṭa आउँछ āu~cha जसले jasale कोइला koilā परियोजनाहरू pariyojanāharū र ra जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana वित्तपोषणको vittapoṣaṇako विरोध virodha गर्छ garcha [2]। [2]| यद्यपि yadyapi रिपोर्टमा riporṭamā वैध vaidha अनुसन्धान anusandhāna छ, cha, यसले yasale विशेष viśeṣa नीति nīti स्थिति sthiti (ऋणको (ṛṇako विरोध) virodha) को ko पक्षमा pakṣamā वकालत vakālata गर्छ garcha भन्दा bhandā तटस्थ taṭastha विश्लेषण viśleṣaṇa प्रस्तुत prastuta गर्छ garcha [2]। [2]| रिपोर्टको riporṭako ढाँचा ḍhā~cā खुला khulā रूपमा rūpamā आलोचनात्मक ālocanātmaka छ cha तर tara दस्तावेज dastāveja गरिएका gariekā तथ्यहरूमा tathyaharūmā आधारित ādhārita छ cha [2]। [2]| दुवै duvai स्रोतहरू srotaharū तिनीहरूको tinīharūko तथ्यात्मक tathyātmaka रिपोर्टिङमा riporṭiṅamā विश्वसनीय viśvasanīya छन् chan तर tara सामान्य sāmānya रूपमा rūpamā कोइला koilā वित्तपोषणको vittapoṣaṇako विरोधी virodhī छन्। chan| अस्ट्रेलिया asṭreliyā इन्स्टिच्युटको insṭicyuṭako रिपोर्ट riporṭa वकालत-अभिमुखी vakālata-abhimukhī हो, ho, तटस्थ taṭastha नीति nīti विश्लेषण viśleṣaṇa होइन। hoina|
**The Guardian article** (May 2017) is a mainstream, reputable news source that accurately reports on EFIC's consideration of the loan and provides balanced context [1].
⚖️
Labor तुलना
**के **ke लेबर lebara सरकारमा sarakāramā पनि pani जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana परियोजनाहरूका pariyojanāharūkā लागि lāgi यस्तै yastai निर्यात niryāta वित्त vitta थियो?** thiyo?** हो, ho, महत्त्वपूर्ण mahattvapūrṇa रूपमा। rūpamā| रुड-गिलार्ड-स्वान ruḍa-gilārḍa-svāna लेबर lebara सरकार sarakāra र ra EFIC EFIC एजेन्सीको ejensīko ऐतिहासिक aitihāsika अभ्यास abhyāsa मुनि: muni: १. 1. **पीएनजी **pīenajī एलएनजी elaenajī परियोजना**: pariyojanā**: EFIC EFIC ले le पपुआ papuā न्यु nyu गिनीको ginīko तरल tarala प्राकृतिक prākṛtika ग्यास gyāsa परियोजनामा pariyojanāmā अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī कम्पनीहरूको kampanīharūko संलग्नता saṃlagnatā समर्थन samarthana गर्न garna वित्तपोषण vittapoṣaṇa प्रदान pradāna गर्यो, garyo, एसिया-प्यासिफिक esiyā-pyāsiphika क्षेत्रको kṣetrako सबैभन्दा sabaibhandā ठूलो ṭhūlo जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana परियोजनामध्ये pariyojanāmadhye एक, eka, जसले jasale महत्त्वपूर्ण mahattvapūrṇa वातावरणिक vātāvaraṇika र ra सामाजिक sāmājika प्रभावहरू prabhāvaharū समावेश samāveśa गर्यो garyo [2]। [2]| यो yo परियोजनाले pariyojanāle दक्षिण dakṣiṇa अफ्रिकी aphrikī कोइला koilā प्रस्तावसँग prastāvasa~ga तुलनीय tulanīya विवाद vivāda उत्पन्न utpanna गर्यो। garyo| २. 2. **ऐतिहासिक **aitihāsika कोइला koilā निर्यात niryāta समर्थन**: samarthana**: लेबर lebara सरकारहरू sarakāraharū (१९७२-१९७५, (1972-1975, १९८३-१९९६, 1983-1996, २००७-२०१३) 2007-2013) ले le कोइला koilā निर्यात niryāta उद्योगहरूलाई udyogaharūlāī राजस्व rājasva र ra रोजगारीका rojagārīkā महत्त्वपूर्ण mahattvapūrṇa स्रोतहरूको srotaharūko रूपमा rūpamā समर्थन samarthana गरे, gare, विभिन्न vibhinna कोइला koilā परियोजनाहरू pariyojanāharū स्वीकृत svīkṛta गरे gare [4]। [4]| ३. 3. **निर्यात **niryāta वित्त vitta कार्यादेश**: kāryādeśa**: गठबन्धन gaṭhabandhana जस्तै, jastai, लेबर-कालीन lebara-kālīna EFIC EFIC ले le अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī निर्यात niryāta उद्योगहरू udyogaharū समर्थन samarthana गर्ने garne कार्यादेशसहित kāryādeśasahita सञ्चालन sañcālana गर्यो, garyo, जसमा jasamā जलवायु-आधारित jalavāyu-ādhārita बहिष्कार bahiṣkāra बिना binā जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana परियोजनाहरू pariyojanāharū समावेश samāveśa थिए thie [2]। [2]| ४. 4. **जलवायु-आधारित **jalavāyu-ādhārita निर्यात niryāta वित्त vitta प्रतिबन्धहरू pratibandhaharū छैनन्**: chainan**: लेबर lebara (२००७-२०१३) (2007-2013) र ra गठबन्धन gaṭhabandhana (२०१३-२०१७) (2013-2017) दुवैले duvaile आफ्नो āphno कार्यकालमा kāryakālamā जलवायु jalavāyu प्रभावको prabhāvako आधारमा ādhāramā निर्यात niryāta वित्त vitta प्रतिबन्ध pratibandha लगाएनन्। lagāenan| लेबरले lebarale सार्वजनिक sārvajanika रूपमा rūpamā जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana निर्यात niryāta वित्त vitta बहिष्कार bahiṣkāra गर्ने garne प्रतिबद्धता pratibaddhatā बनाएको banāeko थिएन, thiena, र ra जब jaba लेबर lebara २०२२ 2022 मा mā सरकारमा sarakāramā फर्कियो, pharkiyo, यसको yasako पहिलो pahilo कार्यहरूमध्ये kāryaharūmadhye एक eka EFIC EFIC को ko कार्यादेश kāryādeśa परिवर्तन parivartana गर्नु garnu थियो thiyo जसले jasale जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana वित्तपोषण vittapoṣaṇa बहिष्कार bahiṣkāra गर्यो garyo [5]। [5]| प्रमेशले prameśale देखाउँछ dekhāu~cha कि ki यो yo द्वैध dvaidha दलीय dalīya मुद्दा muddā थियो: thiyo: दुवै duvai दलले dalale २०००-२०१० 2000-2010 को ko दशकमा daśakamā निर्यात-आधारित niryāta-ādhārita कोइला koilā वित्तपोषण vittapoṣaṇa समर्थन samarthana गरे gare किनभने kinabhane कोइला koilā अस्ट्रेलियाका asṭreliyākā लागि lāgi आर्थिक ārthika रूपमा rūpamā महत्त्वपूर्ण mahattvapūrṇa थियो। thiyo| जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana निर्यात niryāta वित्तपोषणबाट vittapoṣaṇabāṭa नीति nīti परिवर्तन parivartana हालैको hālaiko छ cha र ra द्वैध dvaidha दलीय dalīya हो ho (गठबन्धनले (gaṭhabandhanale सम्भवत: sambhavata: हाल hāla EFIC EFIC अभ्यासहरू abhyāsaharū जारी jārī राख्नेछ, rākhnecha, जबकि jabaki लेबरले lebarale २०२२ 2022 मा mā परिवर्तन parivartana गर्यो)। garyo)|
**Did Labor government have similar export finance for fossil fuel projects?**
Yes, significantly.
🌐
सन्तुलित दृष्टिकोण
**प्रस्तावको **prastāvako आलोचनाहरू ālocanāharū (वैध):** (vaidha):** - - अस्ट्रेलियाले asṭreliyāle जलवायु jalavāyu नेतृत्वको netṛtvako दाबी dābī गर्दा gardā अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī करदाताको karadātāko पैसाले paisāle दक्षिण dakṣiṇa अफ्रिकी aphrikī कोइला koilā खानीलाई khānīlāī वित्तपोषण vittapoṣaṇa गर्नु garnu विरोधाभासी virodhābhāsī थियो thiyo [1][2] [1][2] - - EFIC EFIC को ko विगत vigata वातावरणीय vātāvaraṇīya विपत्तिहरूमा vipattiharūmā संलग्नता saṃlagnatā (ओक (oka टेडी ṭeḍī खानी, khānī, पीएनजी pīenajī एलएनजी) elaenajī) ले le वातावरणीय vātāvaraṇīya जोखिम jokhima मूल्यांकनको mūlyāṃkanako बारेमा bāremā वैध vaidha चिन्ताहरू cintāharū उठायो uṭhāyo [2] [2] - - दक्षिण dakṣiṇa अफ्रिकाको aphrikāko खानी khānī उद्योगमा udyogamā दस्तावेज dastāveja गरिएका gariekā मानव mānava अधिकार adhikāra र ra वातावरणीय vātāvaraṇīya मुद्दाहरू muddāharū छन्, chan, अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī एजेन्सीहरूका ejensīharūkā लागि lāgi प्रतिष्ठाको pratiṣṭhāko जोखिम jokhima सिर्जना sirjanā गर्दै gardai [2] [2] - - परियोजनाले pariyojanāle प्रत्यक्ष pratyakṣa रूपमा rūpamā अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī कोइला koilā निर्यातसँग niryātasa~ga प्रतिस्पर्धा pratispardhā गर्नेछ, garnecha, अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī करदाताहरूद्वारा karadātāharūdvārā वित्तपोषण vittapoṣaṇa गरिँदा gari~dā अस्ट्रेलियाको asṭreliyāko घरेलु gharelu कोइला koilā उद्योगलाई udyogalāī हानि hāni पुर्याउँदै puryāu~dai [1] [1] **EFIC **EFIC को ko विचारका vicārakā लागि lāgi वैध vaidha व्याख्याहरू vyākhyāharū (पनि (pani महत्त्वपूर्ण):** mahattvapūrṇa):** - - निर्यात niryāta वित्त vitta एजेन्सीहरूले ejensīharūle ऐतिहास aitihāsa रूपमा rūpamā उद्योगहरू udyogaharū समर्थन samarthana गर्ने garne व्यापक vyāpaka कार्यादेशसहित kāryādeśasahita सञ्चालन sañcālana गरे, gare, जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana समावेश samāveśa [2] [2] - - निर्यात niryāta प्रतिस्थापनको pratisthāpanako नीति nīti तर्क tarka (यदि (yadi अस्ट्रेलियाले asṭreliyāle वित्तपोषण vittapoṣaṇa गरेन garena भने, bhane, अर्को arko देशले deśale गर्नेछ) garnecha) वास्तविक vāstavika थियो thiyo र ra सरकारी sarakārī सोचमा socamā प्रभावित prabhāvita थियो thiyo [1] [1] - - गठबन्धन gaṭhabandhana अवधिमा avadhimā EFIC EFIC मा mā कोइला koilā वित्तपोषणमा vittapoṣaṇamā स्पष्ट spaṣṭa व्यवस्थापिक vyavasthāpika प्रतिबन्ध pratibandha अवस्थित avasthita थिएन thiena [2] [2] - - ऋण ṛṇa कहिल्यै kahilyai पनि pani वास्तवमा vāstavamā स्वीकृत svīkṛta वा vā वितरित vitarita भएन, bhaena, यसले yasale सुझाव sujhāva दिन्छ dincha कि ki आन्तरिक āntarika EFIC EFIC प्रक्रियाहरू prakriyāharū वा vā राजनीतिक rājanītika दबावले dabāvale यसलाई yasalāī रोक्यो rokyo [1] [1] - - कोइला koilā २०१७ 2017 मा mā महत्त्वपूर्ण mahattvapūrṇa अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī निर्यात niryāta उद्योग udyoga बन्न banna जारी jārī रह्यो, rahyo, रोजगारी rojagārī र ra राजस्व rājasva उत्पन्न utpanna गर्दै, gardai, जसले jasale व्याख्या vyākhyā गर्छ garcha किन kina सरकारहरू sarakāraharū प्रतिबन्ध pratibandha लगाउन lagāuna अनिच्छुक anicchuka थिए thie [1] [1] **मुख्य **mukhya सन्दर्भ:** sandarbha:** जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana निर्यात niryāta वित्तपोषणबाट vittapoṣaṇabāṭa सर्नु sarnu हालैको hālaiko हो। ho| २०१० 2010 को ko दशकमा daśakamā दुवै duvai लेबर lebara र ra गठबन्धन gaṭhabandhana सरकारहरूले sarakāraharūle EFIC EFIC लाई lāī व्यापक vyāpaka जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana वित्तपोषण vittapoṣaṇa कार्यादेशसहित kāryādeśasahita सञ्चालन sañcālana गरे। gare| लेबरले lebarale मात्र mātra २०२२ 2022 मा—सरकारमा mā—sarakāramā फर्केपछि—EFIC pharkepachi—EFIC को ko कार्यादेश kāryādeśa परिवर्तन parivartana गर्यो garyo जसले jasale जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana वित्तपोषण vittapoṣaṇa स्पष्ट spaṣṭa रूपमा rūpamā बहिष्कार bahiṣkāra गर्यो garyo [5]। [5]| यसले yasale देखाउँछ dekhāu~cha कि ki यो yo समयमा samayamā द्वैध dvaidha दलीय dalīya नीति nīti सहमति sahamati थियो, thiyo, विशिष्ट viśiṣṭa गठबन्धन gaṭhabandhana दुराचार durācāra होइन। hoina|
**Criticisms of the proposal (valid):**
- Financing a South African coal mine with Australian taxpayer money while Australia claimed climate leadership was contradictory [1][2]
- EFIC's involvement in past environmental disasters (Ok Tedi Mine, PNG LNG) raised legitimate concerns about environmental risk assessment [2]
- South Africa's mining industry has documented human rights and environmental issues, creating reputational risk for Australian agencies [2]
- The project would directly compete with Australian coal exports, harming Australia's domestic coal industry while being financed by Australian taxpayers [1]
**Legitimate explanations for EFIC's consideration (also important):**
- Export finance agencies historically operate with broad mandates to support industries, including fossil fuels [2]
- The policy logic of export substitution (if Australia doesn't finance it, another country will) was real and influenced government thinking [1]
- No explicit legislative prohibition existed on EFIC financing coal during the Coalition period [2]
- The loan was never actually approved or funded, suggesting internal EFIC processes or political pressure prevented it [1]
- Coal remained a significant Australian export industry in 2017, generating jobs and revenue, explaining why governments were reluctant to impose restrictions [1]
**Key context:** The shift away from fossil fuel export financing is recent.
आंशिक रूपमा सत्य
5.5
/ १०
दाबी dābī बहुप्रकारले bahuprakārale तथ्यात्मक tathyātmaka रूपमा rūpamā अतिशयोक्ति atiśayokti र ra भ्रामक bhrāmaka छ: cha: १. 1. **१० **10 करोड karoḍa एउटा euṭā अनुमान anumāna थियो, thiyo, पुष्टि puṣṭi गरिएको garieko रकम rakama होइन** hoina** - - वास्तविक vāstavika ऋण ṛṇa रकम rakama कहिल्यै kahilyai पनि pani खुलाइएको khulāieko थिएन, thiena, र ra क्याम्पबेलले kyāmpabelale ५०-१०० 50-100 करोडको karoḍako अनुमान anumāna गरे gare [1][2] [1][2] २. 2. **ऋण **ṛṇa कहिल्यै kahilyai पनि pani स्वीकृत svīkṛta वा vā वितरित vitarita भएन** bhaena** - - EFIC EFIC ले le प्रस्ताव prastāva "विचार "vicāra गरिरहेको" gariraheko" थियो, thiyo, तर tara कुनै kunai प्रमेश prameśa छैन chaina कि ki वित्तपोषण vittapoṣaṇa कहिल्यै kahilyai पनि pani प्रदान pradāna गरियो gariyo [1][2] [1][2] ३. 3. **रोजगारी **rojagārī प्रभाव prabhāva अतिशयोक्ति atiśayokti गरियो** gariyo** - - यद्यपि yadyapi खानीले khānīle प्रत्यक्ष pratyakṣa रूपमा rūpamā अस्ट्रेलियालीलाई asṭreliyālīlāī रोजगारी rojagārī दिँदैन di~daina भन्ने bhanne सत्य satya हो, ho, EFIC EFIC को ko कार्यादेश kāryādeśa कहिल्यै kahilyai पनि pani प्रत्येक pratyeka वित्तपोषित vittapoṣita परियोजनाका pariyojanākā लागि lāgi प्रत्यक्ष pratyakṣa अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī रोजगारी rojagārī सिर्जना sirjanā गर्नु garnu थिएन thiena [1][2] [1][2] ४. 4. **जलवायु **jalavāyu दाबी dābī वैज्ञानिक vaijñānika रूपमा rūpamā असमर्थित asamarthita छ** cha** - - कुनै kunai पनि pani एकल ekala कोइला koilā खानीले khānīle २-डिग्री 2-ḍigrī लक्ष्य lakṣya पूरा pūrā गर्न garna असफल asaphala हुन huna "ग्यारेन्टी" "gyārenṭī" गर्दैन; gardaina; यो yo दाबीले dābīle जलवायु jalavāyu विज्ञानको vijñānako गलत galata अर्थ artha लगाउँछ lagāu~cha [3] [3] ५. 5. **दलीय **dalīya ढाँचा** ḍhā~cā** - - दाबीले dābīle यसलाई yasalāī विशिष्ट viśiṣṭa गठबन्धन gaṭhabandhana दुराचारको durācārako रूपमा rūpamā प्रस्तुत prastuta गर्छ garcha जबकि jabaki दुवै duvai दलले dalale सम्बन्धित sambandhita अवधिमा avadhimā जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana निर्यात niryāta वित्तपोषण vittapoṣaṇa समर्थन samarthana गरे gare [2][4][5] [2][4][5] मुख्य mukhya मुद्दा—EFIC muddā—EFIC ले le जलवायु jalavāyu चिन्ताहरूको cintāharūko बावजुद bāvajuda कोइला koilā खानीलाई khānīlāī वित्तपोषण vittapoṣaṇa गर्ने garne विचार vicāra गर्यो—वैध garyo—vaidha आलोचना ālocanā हो। ho| नीतिको nītiko प्रश्न praśna थियो thiyo र ra वातावरणवादीहरू vātāvaraṇavādīharū र ra अर्थशास्त्रीहरूबाट arthaśāstrīharūbāṭa आलोचना ālocanā प्राप्त prāpta भयो। bhayo| यद्यपि, yadyapi, विशिष्ट viśiṣṭa दाबीहरू dābīharū अतिशयोक्ति atiśayokti गरिएका gariekā छन्, chan, र ra सन्दर्भ sandarbha (कि (ki वास्तवमा vāstavamā कुनै kunai पनि pani वित्तपोषण vittapoṣaṇa कहिल्यै kahilyai पनि pani प्रदान pradāna गरिएको garieko थिएन, thiena, कि ki दुवै duvai दलले dalale यस्तो yasto वित्तपोषण vittapoṣaṇa समर्थन samarthana गरे, gare, कि ki यो yo दुराचार durācāra भन्दा bhandā नीति nīti बहस bahasa थियो) thiyo) अनुपस्थित anupasthita छ। cha|
The claim is factually exaggerated and misleading in multiple ways:
1. **$100M was an estimate, not a confirmed amount** - The actual loan amount was never disclosed, and Campbell estimated $50-100M [1][2]
2. **The loan was never approved or funded** - EFIC was "considering" the proposal, but no evidence exists the financing was ever granted [1][2]
3. **Employment impact overstated** - While true the mine wouldn't employ Australians directly, EFIC's mandate was never to create direct Australian jobs for every financed project [1][2]
4. **Climate claim is scientifically unsupported** - No single coal mine "guarantees" failure to meet 2-degree targets; this claim misrepresents climate science [3]
5. **Partisan framing** - The claim presents this as unique Coalition misconduct when both parties supported fossil fuel export financing during the relevant period [2][4][5]
The core issue—EFIC considering financing a coal mine despite climate concerns—is legitimate criticism.
अन्तिम स्कोर
5.5
/ १०
आंशिक रूपमा सत्य
दाबी dābī बहुप्रकारले bahuprakārale तथ्यात्मक tathyātmaka रूपमा rūpamā अतिशयोक्ति atiśayokti र ra भ्रामक bhrāmaka छ: cha: १. 1. **१० **10 करोड karoḍa एउटा euṭā अनुमान anumāna थियो, thiyo, पुष्टि puṣṭi गरिएको garieko रकम rakama होइन** hoina** - - वास्तविक vāstavika ऋण ṛṇa रकम rakama कहिल्यै kahilyai पनि pani खुलाइएको khulāieko थिएन, thiena, र ra क्याम्पबेलले kyāmpabelale ५०-१०० 50-100 करोडको karoḍako अनुमान anumāna गरे gare [1][2] [1][2] २. 2. **ऋण **ṛṇa कहिल्यै kahilyai पनि pani स्वीकृत svīkṛta वा vā वितरित vitarita भएन** bhaena** - - EFIC EFIC ले le प्रस्ताव prastāva "विचार "vicāra गरिरहेको" gariraheko" थियो, thiyo, तर tara कुनै kunai प्रमेश prameśa छैन chaina कि ki वित्तपोषण vittapoṣaṇa कहिल्यै kahilyai पनि pani प्रदान pradāna गरियो gariyo [1][2] [1][2] ३. 3. **रोजगारी **rojagārī प्रभाव prabhāva अतिशयोक्ति atiśayokti गरियो** gariyo** - - यद्यपि yadyapi खानीले khānīle प्रत्यक्ष pratyakṣa रूपमा rūpamā अस्ट्रेलियालीलाई asṭreliyālīlāī रोजगारी rojagārī दिँदैन di~daina भन्ने bhanne सत्य satya हो, ho, EFIC EFIC को ko कार्यादेश kāryādeśa कहिल्यै kahilyai पनि pani प्रत्येक pratyeka वित्तपोषित vittapoṣita परियोजनाका pariyojanākā लागि lāgi प्रत्यक्ष pratyakṣa अस्ट्रेलियाली asṭreliyālī रोजगारी rojagārī सिर्जना sirjanā गर्नु garnu थिएन thiena [1][2] [1][2] ४. 4. **जलवायु **jalavāyu दाबी dābī वैज्ञानिक vaijñānika रूपमा rūpamā असमर्थित asamarthita छ** cha** - - कुनै kunai पनि pani एकल ekala कोइला koilā खानीले khānīle २-डिग्री 2-ḍigrī लक्ष्य lakṣya पूरा pūrā गर्न garna असफल asaphala हुन huna "ग्यारेन्टी" "gyārenṭī" गर्दैन; gardaina; यो yo दाबीले dābīle जलवायु jalavāyu विज्ञानको vijñānako गलत galata अर्थ artha लगाउँछ lagāu~cha [3] [3] ५. 5. **दलीय **dalīya ढाँचा** ḍhā~cā** - - दाबीले dābīle यसलाई yasalāī विशिष्ट viśiṣṭa गठबन्धन gaṭhabandhana दुराचारको durācārako रूपमा rūpamā प्रस्तुत prastuta गर्छ garcha जबकि jabaki दुवै duvai दलले dalale सम्बन्धित sambandhita अवधिमा avadhimā जीवाश्म jīvāśma इन्धन indhana निर्यात niryāta वित्तपोषण vittapoṣaṇa समर्थन samarthana गरे gare [2][4][5] [2][4][5] मुख्य mukhya मुद्दा—EFIC muddā—EFIC ले le जलवायु jalavāyu चिन्ताहरूको cintāharūko बावजुद bāvajuda कोइला koilā खानीलाई khānīlāī वित्तपोषण vittapoṣaṇa गर्ने garne विचार vicāra गर्यो—वैध garyo—vaidha आलोचना ālocanā हो। ho| नीतिको nītiko प्रश्न praśna थियो thiyo र ra वातावरणवादीहरू vātāvaraṇavādīharū र ra अर्थशास्त्रीहरूबाट arthaśāstrīharūbāṭa आलोचना ālocanā प्राप्त prāpta भयो। bhayo| यद्यपि, yadyapi, विशिष्ट viśiṣṭa दाबीहरू dābīharū अतिशयोक्ति atiśayokti गरिएका gariekā छन्, chan, र ra सन्दर्भ sandarbha (कि (ki वास्तवमा vāstavamā कुनै kunai पनि pani वित्तपोषण vittapoṣaṇa कहिल्यै kahilyai पनि pani प्रदान pradāna गरिएको garieko थिएन, thiena, कि ki दुवै duvai दलले dalale यस्तो yasto वित्तपोषण vittapoṣaṇa समर्थन samarthana गरे, gare, कि ki यो yo दुराचार durācāra भन्दा bhandā नीति nīti बहस bahasa थियो) thiyo) अनुपस्थित anupasthita छ। cha|
The claim is factually exaggerated and misleading in multiple ways:
1. **$100M was an estimate, not a confirmed amount** - The actual loan amount was never disclosed, and Campbell estimated $50-100M [1][2]
2. **The loan was never approved or funded** - EFIC was "considering" the proposal, but no evidence exists the financing was ever granted [1][2]
3. **Employment impact overstated** - While true the mine wouldn't employ Australians directly, EFIC's mandate was never to create direct Australian jobs for every financed project [1][2]
4. **Climate claim is scientifically unsupported** - No single coal mine "guarantees" failure to meet 2-degree targets; this claim misrepresents climate science [3]
5. **Partisan framing** - The claim presents this as unique Coalition misconduct when both parties supported fossil fuel export financing during the relevant period [2][4][5]
The core issue—EFIC considering financing a coal mine despite climate concerns—is legitimate criticism.
मूल्याङ्कन स्केल कार्यप्रणाली
1-3: गलत
तथ्यात्मक रूपमा गलत वा दुर्भावनापूर्ण बनावटी।
4-6: आंशिक
केही सत्य तर सन्दर्भ हराइरहेको वा विकृत छ।
7-9: प्रायः सत्य
सानो प्राविधिक विवरण वा शब्दावली मुद्दाहरू।
10: सटीक
पूर्ण रूपमा प्रमाणित र सन्दर्भमा उचित।
विधि: मूल्याङ्कनहरू आधिकारिक सरकारी अभिलेख, स्वतन्त्र तथ्य-जाँच संगठनहरू र प्राथमिक स्रोत कागजातहरूको क्रस-रेफरेन्सिङ मार्फत निर्धारित गरिन्छ।