दाबी
“एक्ट (ACT) सरकारको निर्णयलाई उल्टाइयो जब उनीहरूले समलिङ्गी विवाहलाई कानुनी मान्यता दिएका थिए।”
मूल स्रोतहरू
✅ तथ्य जाँच
यो दाबी तथ्यात्मक रूपमा सही छ। एबट गठबन्धन (Abbott Coalition) सरकारले अस्ट्रेलियन क्यापिटल टेरिटोरी (ACT) को समलिङ्गी विवाह सम्बन्धी कानूनलाई उच्च अदालत (High Court) मा चुनौती दिएको थियो, र उच्च अदालतले डिसेम्बर १२, २०१३ मा राष्ट्रमण्डल (Commonwealth) को पक्षमा फैसला सुनाएको थियो [१][२]।
घटनाक्रम यस प्रकार थियो:
- अक्टोबर १०, २०१३ मा, संघीय महान्यायाधिवक्ता जर्ज ब्रान्डिस (George Brandis) ले ACT को विवाह समानता विधेयक (Marriage Equality Bill) कानून बनेपछि राष्ट्रमण्डलले त्यसलाई उच्च अदालतमा चुनौती दिने कुरा पुष्टि गरे [१]।
- ACT को विवाह समानता (समलिङ्गी) ऐन २०१३ (Marriage Equality (Same Sex) Act 2013) पारित भयो र डिसेम्बर ७, २०१३ देखि लागू भयो [२]।
- उच्च अदालतले डिसेम्बर ३, २०१३ मा यस मुद्दाको सुनुवाइ गर्यो र डिसेम्बर १२, २०१३ मा आफ्नो फैसला सुनायो [२][३]।
- उच्च अदालतले सर्वसम्मत रूपमा ACT को ऐन "विवाह ऐन १९६१ (Cth) सँग बाझिएको र त्यसैले यसको कुनै प्रभाव नरहने" फैसला सुनायो [३][४]।
निर्णयको संवैधानिक आधार यस्तो थियो:
- संविधानको धारा ५१(xxi) ले संघीय संसदलाई "विवाह" को सम्बन्धमा कानून बनाउने अधिकार दिन्छ [३][४]।
- विवाह ऐन १९६१ (२००४ मा संशोधन गरिएको) ले विवाहलाई "सबैलाई बाहेक गरेर स्वेच्छाले जीवनभरका लागि गरिएको एक पुरुष र एक महिला बीचको मिलन" भनेर परिभाषित गरेको थियो [४][५]।
- उच्च अदालतले संघीय विवाह ऐन अस्ट्रेलियामा "विवाह सम्बन्धी कानूनको व्यापक र पूर्ण कथन" हुने उद्देश्यले बनाइएको ठहर गर्यो, जसले गर्दा प्रदेश (territory) को कानूनका लागि कुनै ठाउँ बाँकी रहेन [३][४]।
- फलस्वरूप, त्यो छोटो अवधि (डिसेम्बर ७-१२, २०१३) मा ACT मा विवाह गरेका ३१ समलिङ्गी जोडीहरूको विवाह रद्द गरियो [२]।
हराइरहेको सन्दर्भ
यस दाबीमा धेरै महत्त्वपूर्ण सन्दर्भहरू छुटेका छन्:
१. विवाह ऐनको परिभाषा २००४ मा दुईपक्षीय समर्थनमा पारित गरिएको थियो:
हावर्ड सरकार (Coalition) ले विवाह संशोधन ऐन २००४ (Marriage Amendment Act 2004) ल्याएको थियो, जसले विवाह ऐनमा "पुरुष र महिला" को परिभाषा समावेश गरेको थियो। यो संशोधन लेबर पार्टी (Labor) को समर्थनमा पारित भएको थियो—लेबरले यसको विरोध गरेको थिएन [५][६]। त्यसैले उच्च अदालतले ACT को कानूनलाई अमान्य बनाउन प्रयोग गरेको परिभाषा केवल गठबन्धनको मात्र सिर्जना नभई दुवै प्रमुख दलको साझा धारणा थियो।
२. लेबर सरकारहरूले यसअघि दुई पटक ACT को सिभिल युनियन कानूनलाई उल्टाइदिएका थिए:
हावर्ड सरकार (Coalition) ले जुन २००६ मा ACT को सिभिल युनियन कानून लागू हुनुअघि नै खारेज गरिदिएको थियो। जब ACT ले फेरि फेब्रुअरी २००७ मा संशोधित "सिभिल पार्टनरशिप" कानून (विवाहको सबै सन्दर्भहरू हटाएर) प्रयास गर्यो, हावर्ड सरकारले फेरि त्यसलाई अस्वीकार गर्ने धम्की दियो [७]। नोभेम्बर २००७ मा निर्वाचित रुड लेबर सरकारले फरक दृष्टिकोण अपनायो—ACT को सिभिल युनियनलाई अगाडि बढ्न दियो—तर विवाहको विषयमा भने पुरानै अडान कायम राख्यो [७]।
३. संवैधानिक ढाँचा:
यो दाबीले यस कार्यलाई राजनीतिक हस्तक्षेपको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ, तर कानूनी वास्तविकता अझ जटिल छ। संविधानको धारा १२२ अन्तर्गत, राष्ट्रमण्डलसँग कुनै पनि प्रदेशको शासनका लागि कानून बनाउने पूर्ण अधिकार छ [८]। अझ महत्त्वपूर्ण कुरा, धारा १०९ अन्तर्गत, जब कुनै संघीय कानून प्रदेशको कानूनसँग बाझिन्छ, संघीय कानून नै मान्य हुन्छ [४]। उच्च अदालतले ACT को ऐन संघीय विवाह ऐनको विरुद्ध भएको र त्यसैले अमान्य भएको फेला पार्यो।
४. उच्च अदालतले समलिङ्गी विवाहलाई वैध बनाउने संघीय शक्तिलाई पनि पुष्टि गर्यो:
महत्त्वपूर्ण कुरा के छ भने, उच्च अदालतले संघीय संसदसँग धारा ५१(xxi) अन्तर्गत समलिङ्गी विवाहका लागि कानून बनाउने संवैधानिक शक्ति रहेको ठहर गर्यो, र "संविधान र वर्तमान संघीय कानून अनुसार, समलिङ्गी विवाहको व्यवस्था हुनुपर्छ कि पर्दैन भन्ने कुरा संघीय संसदको विषय हो" भन्यो [२][४]। यसको अर्थ गठबन्धनले समलिङ्गी विवाहलाई अनिश्चितकालका लागि रोकिरहेको थिएन—उसले केवल संघीय संसदले मात्र यो परिवर्तन गर्न सक्छ भन्ने कुरामा जोड दिइरहेको थियो।
५. महान्यायाधिवक्ता ब्रान्डिसको तर्क:
सिनेटर ब्रान्डिसले भनेका थिए: "समलिङ्गी विवाहको वांछनीयता वा अन्य कुरामा कसैको जस्तोसुकै विचार भए तापनि, अस्ट्रेलियाको हितमा राष्ट्रिय रूपमा एकरूप विवाह कानून हुनु स्पष्ट छ" र "अहिलेको लागि, राष्ट्रमण्डल विवाह ऐनले त्यो एकरूपता प्रदान गर्दछ। ACT को प्रस्तावित कानून त्यो स्थापित स्थितिको लागि खतरा हो" [१]।
स्रोत विश्वसनीयता मूल्याङ्कन
मूल स्रोत १: एबीसी न्युज (ABC News) को लेख
एबीसी न्युज अस्ट्रेलियाको सार्वजनिक प्रसारणकर्ता हो र यसलाई सामान्यतया एक प्रतिष्ठित, मुख्यधारको समाचार स्रोत मानिन्छ। एबीसी ऐन (ABC Act) अन्तर्गत यसको शुद्धता र निष्पक्षताप्रति कानुनी दायित्व छ। उद्धृत लेख उच्च अदालतको निर्णयको बारेमा एक तथ्यगत रिपोर्ट हो [२]। यो एक विश्वसनीय स्रोत हो।
मूल स्रोत २: अस्ट्रेलियन म्यारिज इक्वालिटी (AME) को चुनावी तथ्यपत्र
अस्ट्रेलियन म्यारिज इक्वालिटी (AME) समलिङ्गी विवाहको वैधानिकताका लागि अभियान चलाउने एक वकालत गर्ने संस्था थियो [९]। यस मुद्दामा स्पष्ट अडान भएको वकालत समूह भएकाले, उनीहरूका सामग्रीलाई निष्पक्ष रिपोर्टिङ भन्दा पनि एउटा विशेष दृष्टिकोणको प्रतिनिधित्व गर्ने रूपमा बुझ्नुपर्छ। यसको मतलब उनीहरूको जानकारी गलत छ भन्ने होइन, तर पाठकहरूले उनीहरूको प्रस्तुत गर्ने तरिका र जोड दिइएका कुराहरू मूल्याङ्कन गर्दा उनीहरूको वकालतको उद्देश्यबारे सचेत हुनुपर्छ [९]।
Labor तुलना
के लेबर पार्टीले पनि यस्तै केही गरेको थियो?
हो, लेबर सरकारहरूले संघीय र टेरिटोरी/राज्यका विवाह कानुनहरू बीचको संवैधानिक सम्बन्धमा यस्तै अडान लिएका छन्:
१. सन् २००४ को विवाह संशोधन (द्विपक्षीय):
हावर्ड सरकार (Howard government) को विवाह ऐन (Marriage Act) मा गरिएको सन् २००४ को संशोधन, जसले विवाहलाई "एक पुरुष र एक महिला" बीचको सम्बन्धको रूपमा परिभाषित गरेको थियो, लेबर पार्टीको समर्थनमा पारित भएको थियो। लेबरले यस संशोधनको विरोध गरेन [५][६]। यसले कानुनी ढाँचा स्थापना गर्यो जुन पछि अस्ट्रेलियन क्यापिटल टेरिटोरी (ACT) को कानुनलाई चुनौती दिन प्रयोग गरियो।
२. रड/गिलार्ड लेबर सरकारको अडान (२००७-२०१३):
रड लेबर सरकार (२००७-२०१०) र गिलार्ड लेबर सरकार (२०१०-२०१३) दुवैले विवाह एक पुरुष र एक महिला बीच मात्र हुनुपर्छ भन्ने मान्यता राखेका थिए। प्रधानमन्त्री रड र गिलार्ड दुवैले आफ्नो कार्यकालमा समलिङ्गी विवाहको सार्वजनिक रूपमा विरोध गरेका थिए [७]। संसदीय बहुमत भए तापनि गिलार्ड सरकारले समलिङ्गी विवाहलाई वैध बनाउन कुनै कदम चालेन।
३. हावर्ड सरकारले ACT को 'सिभिल युनियन' खारेज गरेको (२००६):
हावर्डको नेतृत्वमा रहेको गठबन्धन (Coalition) सरकारले सन् २००६ मा ACT को सिभिल युनियन (civil union) सम्बन्धी कानून खारेज गर्न यस्तै शक्ति प्रयोग गरेको थियो र सन् २००७ मा फेरि त्यसो गर्ने धम्की दिएको थियो [७]।
४. सरकारहरू बीचको संवैधानिक निरन्तरता:
दुवै प्रमुख दलहरूले ऐतिहासिक रूपमा राष्ट्रिय अडान कायम राख्न संघीय विवाह कानुनको संवैधानिक सर्वोच्चता प्रयोग गरेका छन्। सन् २०१३ मा एबोट सरकार (Abbott government) को कदम यस स्थापित पद्धतिसँग मिल्दोजुल्दो थियो—यो गठबन्धनको मात्र कुनै अनुपम हस्तक्षेप थिएन।
मुख्य भिन्नता: एबोट सरकारले उच्च अदालत (High Court) मार्फत ACT को कानुनलाई चुनौती दियो र न्यायिक निर्णय प्राप्त गर्यो, जबकि हावर्ड सरकारले 'अस्ट्रेलियन क्यापिटल टेरिटोरी (सेल्फ-गभर्नमेन्ट) एक्ट १९८८' अन्तर्गत अस्वीकार गर्ने अधिकार (disallowance power) प्रयोग गरेको थियो। यद्यपि, दुवै दृष्टिकोणले विवाह कानुनमा संघीय सर्वोच्चता कायम गर्ने एउटै संवैधानिक उद्देश्य पूरा गरेका थिए।
सन्तुलित दृष्टिकोण
गठबन्धन (Coalition) ले ACT को कानुनलाई "उल्ट्याइदिएको" भन्ने दाबी तथ्यगत रूपमा सत्य भए तापनि, यो प्रस्तुतिले एक जटिल संवैधानिक र राजनीतिक मुद्दाको एउटा पक्ष मात्र देखाउँछ।
गठबन्धनको अडान:
- राष्ट्रमण्डल महान्यायाधिवक्ता (Commonwealth Attorney-General) ले विवाह कानुनमा राष्ट्रिय एकरूपता हुनु अस्ट्रेलियाको हितमा रहेको तर्क गरेका थिए [१]।
- गठबन्धनले संघीय विवाह ऐन (Marriage Act) ले यस्तो एकरूपता प्रदान गर्ने र ACT को कानुनले यसलाई खतरामा पारेको दाबी गरेको थियो।
- सरकारले कानुनी अनिश्चितता कायम रहन दिनुको साटो उच्च अदालत (High Court) बाट निश्चित फैसला खोजेको थियो।
संवैधानिक यथार्थ:
उच्च अदालतको निर्णय स्थापित संवैधानिक सिद्धान्तहरूमा आधारित थियो। अदालतले ACT को ऐन संघीय कानुनसँग बाझिएको फेला पार्यो। यो गठबन्धनले चाहेको कारणले मात्र नभई संघीय संसदलाई विवाहमा विशेष अधिकार दिने संवैधानिक ढाँचाका कारण भएको थियो [३][४]।
लेबर पार्टीको सन्दर्भ:
उच्च अदालतको निर्णयको आधार बनेको हावर्ड युगको विवाहको परिभाषा लेबरको समर्थनमा पारित भएको थियो। रड र गिलार्ड लेबर सरकारहरू (२००७-२०१३) ले पनि समलिङ्गी विवाहको विरोध गरेका थिए। यदि समयरेखा फरक भएको भए—यदि ACT ले यो कानुन २०१०-२०१३ मा पारित गरेको भए—गिलार्ड लेबर सरकारले पनि सम्भवतः उस्तै संवैधानिक प्रश्नको सामना गर्नुपर्ने थियो र उस्तै निष्कर्षमा पुग्न सक्थ्यो।
व्यापक सन्दर्भ:
अस्ट्रेलियाले सन् २०१७ मा राष्ट्रिय हुलाक सर्वेक्षण पछि संघीय संसदीय मतदान मार्फत समलिङ्गी विवाहको वैधानिकता प्राप्त गर्यो—राज्य वा टेरिटोरीको कानुन मार्फत होइन। अन्ततः गठबन्धनले यस मुद्दामा विवेकपूर्ण मतदान (conscience vote) को अनुमति दियो, जसले गर्दा 'विवाह संशोधन (परिभाषा र धार्मिक स्वतन्त्रता) ऐन २०१७' पारित भयो। यसले सन् २०१३ को उच्च अदालतको निर्णय एक अस्थायी कानुनी अवरोध मात्र थियो, पूर्ण राजनीतिक बाधा थिएन भन्ने संकेत गर्छ।
मुख्य सन्दर्भ: गठबन्धनको यो कदम गठबन्धनका लागि मात्र विशेष थिएन—लेबर पार्टीले पनि सोही कानुनी ढाँचालाई समर्थन गरेको थियो र उनीहरूको २००७-२०१३ को सरकारको बेला विवाहको बारेमा यस्तै अडान राखेको थियो।
सत्य
6.0
/ १०
दाबी तथ्यात्मक रूपमा सही छ: एबट गठबन्धन सरकारले उच्च अदालतमा ACT को समलिङ्गी विवाह कानूनलाई सफलतापूर्वक चुनौती दियो, जसको परिणामस्वरूप कानून खारेज भयो। यद्यपि, दाबीले यसलाई निम्न कुराहरू स्वीकार नगरी पक्षपाती कार्यको रूपमा प्रस्तुत गर्दछ:
१. प्रयोग गरिएको कानूनी ढाँचा (२००४ विवाह ऐनको परिभाषा) दुईपक्षीय लेबर समर्थनमा पारित भएको थियो;
२. लेबर सरकारहरूले यसअघि ACT को सम्बन्ध पहिचान सम्बन्धी कानूनमा यस्तै अडान लिएका थिए;
३. रुड र गिलार्ड लेबर सरकारहरू (२००७-२०१३) ले पनि समलिङ्गी विवाहको विरोध गरेका थिए;
४. उच्च अदालतको निर्णय केवल राजनीतिक प्राथमिकतामा नभई संघीय सर्वोच्चताको संवैधानिक सिद्धान्तमा आधारित थियो;
५. यस निर्णयले वास्तवमा संघीय संसदसँग समलिङ्गी विवाहलाई वैध बनाउने शक्ति छ भन्ने कुरा पुष्टि गर्यो—जसको अर्थ बाधक संविधान नभई सत्तामा रहेको दलको राजनीतिक इच्छाशक्ति थियो।
यसको प्रस्तुतिले गठबन्धनको मात्र LGBTQI+ विरोधी अडान भएको संकेत गर्दछ, जबकि वास्तविकतामा यस अवधिमा दुवै प्रमुख दलहरूको यस विषयमा समान धारणा थियो, र जुन दल सरकारमा भए पनि लागू हुने संवैधानिक तर्क एउटै हुने थियो।
अन्तिम स्कोर
6.0
/ १०
सत्य
दाबी तथ्यात्मक रूपमा सही छ: एबट गठबन्धन सरकारले उच्च अदालतमा ACT को समलिङ्गी विवाह कानूनलाई सफलतापूर्वक चुनौती दियो, जसको परिणामस्वरूप कानून खारेज भयो। यद्यपि, दाबीले यसलाई निम्न कुराहरू स्वीकार नगरी पक्षपाती कार्यको रूपमा प्रस्तुत गर्दछ:
१. प्रयोग गरिएको कानूनी ढाँचा (२००४ विवाह ऐनको परिभाषा) दुईपक्षीय लेबर समर्थनमा पारित भएको थियो;
२. लेबर सरकारहरूले यसअघि ACT को सम्बन्ध पहिचान सम्बन्धी कानूनमा यस्तै अडान लिएका थिए;
३. रुड र गिलार्ड लेबर सरकारहरू (२००७-२०१३) ले पनि समलिङ्गी विवाहको विरोध गरेका थिए;
४. उच्च अदालतको निर्णय केवल राजनीतिक प्राथमिकतामा नभई संघीय सर्वोच्चताको संवैधानिक सिद्धान्तमा आधारित थियो;
५. यस निर्णयले वास्तवमा संघीय संसदसँग समलिङ्गी विवाहलाई वैध बनाउने शक्ति छ भन्ने कुरा पुष्टि गर्यो—जसको अर्थ बाधक संविधान नभई सत्तामा रहेको दलको राजनीतिक इच्छाशक्ति थियो।
यसको प्रस्तुतिले गठबन्धनको मात्र LGBTQI+ विरोधी अडान भएको संकेत गर्दछ, जबकि वास्तविकतामा यस अवधिमा दुवै प्रमुख दलहरूको यस विषयमा समान धारणा थियो, र जुन दल सरकारमा भए पनि लागू हुने संवैधानिक तर्क एउटै हुने थियो।
📚 स्रोतहरू र उद्धरणहरू (8)
-
1
Commonwealth to fight ACT same-sex marriage bill in High Court
The Commonwealth is set to launch a High Court challenge against the ACT's same-sex marriage scheme as soon as it becomes law.
Abc Net -
2
High Court throws out ACT's same-sex marriage laws
Same-sex couples who wed in the ACT will have their marriages annulled after the High Court ruled against the laws. Craig Berry and his partner Ulises Garcia were among 31 couples who tied the knot after the laws came into effect last weekend but after five days, their marriage is over thanks to today's court ruling. "We're sad, but as far as I'm concerned my love for Uli hasn't changed, we're still married as far as we're concerned," Mr Berry said. The High Court in Canberra ruled that the ACT's laws were inconsistent with the Federal Marriage Act and therefore unconstitutional. The ruling is a victory for the Commonwealth, which had launched the appeal against the laws.
Abc Net -
3
The Commonwealth v Australian Capital Territory
Hcourt Gov
-
4
Marriage Amendment Act 2004 - Federal Register of Legislation
Legislation Gov
-
5
John Howard still thinks same-sex marriage ban was right
QNews LGBTIQA+ News
QNews -
6
Civil unions under Rudd?
Following the election of the new federal Labor government, ACT Chief Minister Jon Stanhope announced that a third attempt would be made to introduce same-sex civil unions in the ACT. Legislation currently before the ACT Legislative Assembly will be voted on early next year.
Green Left -
7
Section 122 of the Constitution of Australia
Wikipedia
-
8
Australian Marriage Equality
Wikipedia
मूल्याङ्कन स्केल कार्यप्रणाली
1-3: गलत
तथ्यात्मक रूपमा गलत वा दुर्भावनापूर्ण बनावटी।
4-6: आंशिक
केही सत्य तर सन्दर्भ हराइरहेको वा विकृत छ।
7-9: प्रायः सत्य
सानो प्राविधिक विवरण वा शब्दावली मुद्दाहरू।
10: सटीक
पूर्ण रूपमा प्रमाणित र सन्दर्भमा उचित।
विधि: मूल्याङ्कनहरू आधिकारिक सरकारी अभिलेख, स्वतन्त्र तथ्य-जाँच संगठनहरू र प्राथमिक स्रोत कागजातहरूको क्रस-रेफरेन्सिङ मार्फत निर्धारित गरिन्छ।